Nieuwsuur 🇳🇱

_id	6ab43922154b8915aba15a25
url	https://npo.nl/start/serie/nieuwsuur/seizoen-2026/nieuwsuur_5560/afspelen
datetime	2026-09-23 22:00:00
description	Het nieuws met achtergronden, duiding en analyse.

 

Statements

idx	statement	score
2	U ziet vanavond dit: President Xi landt over twee uur in Washington voor een ontmoeting met president Trump.	16.95
3	Veiligheidsafspraken over AI staan hoog op de agenda.	34.4
6	Hoe ver is China eigenlijk met AI en waar wordt het ingezet?	29.75
7	De concurrentie tussen Chinese AI-bedrijven is in elk geval moordend.	28.96
8	Maar naast zorgen biedt AI ook grote kansen en daarom stopt Nederland miljoenen in een nieuw innovatiefonds.	82.07
9	Dat moet bijvoorbeeld energiezuinige AI-chips opleveren.	14.0
10	We gebruiken nu steeds meer AI maar die chips die we hebben zijn niet energiezuinig.	90.6
11	Het is alsof je boodschappen doet met een verhuiswagen.	66.43
15	Dat gebeurde bij de algemene vergadering van de VN in New York.	8.85
16	Jetten heeft hem gezegd dat Nederland zich hard maakt voor een oorlogstribunaal.	58.79
17	De Russische oorlog die nu al zoveel onschuldige doden in Oekraïne heeft veroorzaakt, daar moet een einde aan komen via vredesonderhandelingen, maar we moeten ook ervoor zorgen dat de verantwoordelijken voor een rechtbank komen.	28.83
18	Nederland heeft zich opgeworpen als gastland voor een speciaal tribunaal voor Oekraïne en we verwachten daar de komende tijd weer concrete stappen te kunnen zetten.	33.33
19	Zelensky in zijn speech is bezig met de korte termijn.	11.66
20	Hij wil dat landen stoppen met het kopen van Russische olie en gas.	53.76
21	Buiten de grote zaal praten de Russen en de Amerikanen met elkaar over onder andere Oekraïne, zonder Oekraïne.	16.27
22	Verder zegt Jetten het Internationaal Strafhof in Den Haag 'steen voor steen' te willen verdedigen.	9.68
23	Amerika doet juist pogingen om het op die manier af te breken.	9.26
24	De Amerikaanse president heeft gezegd dat hij het ICC steen voor steen zou willen afbreken.	33.91
25	En mijn boodschap terug is, wij zullen het steen voor steen verdedigen.	3.56
26	Want de ondermijning van het ICC is een ondermijning van de internationale rechtsorde de enige plek ter wereld waar de ergste misdadigers kunnen worden berecht.	25.29
27	Premier Jetten reageert op het Amerikaanse plan om stevige nieuwe sancties op te leggen aan het Internationaal Strafhof.	54.73
28	President Trump sprak gisteren nog harde woorden bij de Verenigde Naties.	29.97
29	Trump zegt te willen voorkomen dat Amerikanen voor de rechters van het strafhof moeten verschijnen.	79.55
30	Eerder legde de VS al sancties op aan individuele rechters en aanklagers van het strafhof.	16.44
32	We hebben de afgelopen maanden ook al vaak kunnen voorkomen dat de Amerikanen daar extra maatregelen op nemen.	42.54
33	We hebben ook aan de Europese Commissie gevraagd om zich voor te bereiden op mogelijke tegenmaatregelen.	14.9
34	Maar ik zal morgen tijdens mijn toespraak bij de VN hier hele duidelijke taal over uitspreken.	4.0
36	Ook de Iraanse president Pezeshkian is erbij in New York.	34.0
37	Ondanks de oorlog met de VS, die nu ruim een half jaar duurt.	19.67
38	De Iraanse president werd zwaar beveiligd bij zijn bezoek aan het VN-gebouw.	82.02
39	Een dag eerder had president Trump zich nog zeer vijandig uitgelaten.	5.76
40	De Amerikaanse delegatie stapt dan op, uit protest.	5.55
41	Maar achter de schermen hebben de strijdende partijen voor het eerst sinds lange tijd weer toenadering tot elkaar gezocht.	4.28
43	Buiten bij het VN-gebouw verzamelen zich Amerikaanse Iraniërs.	28.08
45	De veroordeelde filmproducent Harvey Weinstein is opnieuw veroordeeld.	87.02
47	Hij kreeg daar 15 jaar cel voor door een rechter in New York.	15.55
48	Zijn advocaten zeiden dat de zedendelinquent van 74 te ziek zou zijn om een lange celstraf uit te zitten.	74.89
50	Lange tijd was Weinstein een machtige man in de filmindustrie.	11.9
51	De Hollywood-magnaat werd zo'n 10 jaar geleden door tientallen actrices beschuldigd van aanranding.	36.38
52	Dat leidde tot de MeToo-beweging, toen vrouwen seksueel overschrijdend gedrag openbaar maakten.	85.13
53	Er lopen nog meerdere zaken tegen de zedendelinquent, waaronder in de staat Californië.	10.45
54	In Washington zijn ze in afwachting van de komst van de Chinese president Xi.	10.32
55	Over zo'n twee uur zal die landen en wordt dan hoogstpersoonlijk verwelkomd door president Trump.	4.22
56	Het is voor de tweede keer in een half jaar tijd dat de twee machtigste mannen op aarde elkaar ontmoeten.	3.93
57	In mei werd Trump nog vorstelijk in Peking onthaald.	11.74
58	Morgen pakt het Witte Huis uit met een staatsbanket.	10.59
59	De laatste keer dat Xi het Witte Huis bezocht was in 2015 toen Obama nog president was.	23.18
60	Een zeldzaam bezoek dus, en er staat dan ook veel op het spel.	3.7
64	Voor het eerst sinds de jaren 60 dat de president zelf een ander staatshoofd van het vliegveld gehaald.	17.67
66	Er staan thema's op de lijst van Teheran tot handel.	12.88
67	Ze hopen een staakt-het-vuren in de techoorlog te verlengen.	6.92
68	En ze willen spreken over een restrictieve Chinese exportmaatregelen voor zeldzame aardmetalen.	27.86
70	Hoog op de agenda AI en dan vooral de veiligheid zeker na alle waarschuwingen vanuit de sector.	4.24
74	Hoe ze het vorm gaan geven, daar zijn ze het niet over eens.	4.19
76	Maar wel praten over het indammen van de eerste risico's.	4.11
77	Daarover zei de Amerikaanse ministerbesend het volgende.	15.92
78	Doet een beetje denken aan de tijd van de koude oorlog.	5.34
81	Bij het laatste bezoek van Xi aan de VS zeiden ze wij gaan niet militariseren.	62.77
83	Paul Verhagen, technologie-expert bij het HCSS, u kent Amerika en China goed.	11.03
84	De baas van OpenAI, Sam Altman, zei in aanloop naar deze ontmoeting dat als Xi en Trump tot een overeenkomst komen ze beiden de Nobelprijs voor Vrede verdienen.	28.88
86	Zowel Xi als Trump zeggen dat die AI wint, wint de wereldorde.	70.79
88	En de waarschuwingen van de Amerikaanse AI topmannen?	13.41
91	Het zijn bedrijven die enorme investeringen, maar geen winst maken.	7.83
92	Trump zelf zegt dat AI afhankelijk is van de AI-Bubble.	83.52
93	Op de remtrappen zou een financiële crisis kunnen veroorzaken.	13.27
94	En dat een paar maanden voor de tussentijdse verkiezingen.	3.99
95	Ze willen het hebben over controle houden op technologie.	9.59
97	De vergelijking met kernwapens is makkelijk gemaakt.	8.0
99	Kernwapens worden ontwikkeld door staten en daar zijn geen commerciële toepassingen voor.	75.76
101	Maar de gevaren die bij een oorlog komen kijken zijn er wel.	6.32
102	Zeker, de Amerikanen en de VS zien AI als deel van de militaire macht.	60.25
104	Ze zien dat de slagkracht van de strijdmacht maar ook van de economie zelf afhangt van technologie.	14.75
106	Maar technologie is iets waar competitie over wordt gevoerd.	4.44
107	We weten al veel over hoe AI zich in Amerika ontwikkelt maar hoe is dat in China?	58.68
108	Het kostte hem 10 jaar van z'n leven, maar het resultaat mag er zijn.	7.4
110	Het kostte hem 10 jaar van z'n leven, maar het resultaat mag er zijn.	7.4
113	AI is hier vooral gericht op toepassingen, zoals hier in de landbouw.	9.7
114	AI is hier vooral gericht op toepassingen, zoals hier in de landbouw.	9.7
115	AI is veel geïntegreerder in de Chinese samenleving dan op andere plekken.	74.78
117	En dat betekent dat door veel gebruikers er veel feedback komt en zo kunnen de modellen snel beter worden.	4.33
118	China doet het op AI-gebied anders dan de VS. De concurrentie tussen AI-bedrijven is hier moordend.	51.3
119	Voor ondernemers is Chinese AI-software dan ook redelijk betaalbaar.	40.82
121	Ook in China heb je techgiganten en techbro's, maar hun positie is anders.	6.61
122	De Chinezen blinken uit in dit soort huis-tuin-en-keuken-AI.	64.29
123	Daarom hebben ze niet zo veel met de Amerikaanse waarschuwingen voor revolutionaire AI die de mensheid bedreigt.	36.17
125	Het bouwt het ene na het andere datacenter en traint op grote schaal AI-talent.	6.51
126	En hier werken de programmeurs stug door aan alweer de volgende uitvinding.	4.04
127	Die misschien wel geschikt is voor de aardbeien zoals wij ze kennen.	4.94
128	Chinese AI is dus duidelijk anders dan die in de VS. Wat is het belangrijkste verschil tussen beide landen?	33.16
129	Een soort filosofisch beeld of technologie doel op zichzelf is of een handig iets.	5.54
134	Voor de industrie, de zorg, maar ook om de staat te versterken.	5.04
135	Begrip is daar intrinsiek veel sterker omdat het vooral om stabiliteit streven komt van de communistische partij.	4.36
137	Ja, er is een wapenwedloop, maar niet alleen over technologie.	6.49
138	De VS lijkt voor te liggen maar het Chinese model met aansluiting tussen technologie en instellingen is veel sterker.	24.09
139	De Chinezen maken zich minder zorgen over verlies van controle omdat ze al meer grip hebben.	89.94
142	Zien we laten zien dat China de verantwoordelijke factor is.	16.09
143	En wat een troep het wordt als je kapitalisme met democratie combineert.	5.3
145	Eerder vanavond sprak ik met premier Jetten vanuit New York waar hij bij de algemene vergadering was van de VN.	5.87
146	Namens Nederland ondertekende de premier samen met een aantal andere landen een verklaring om AI te allen tijde onder menselijke leiding, toezicht en controle te laten staan.	20.72
147	Ik vroeg hem allereerst waar zijn grootste zorg zit.	4.2
148	De ontwikkelingen van AI gaan heel hard en dat kan de samenleving ook een hele hoop voordelen opleveren.	8.44
149	Maar we zien de laatste tijd natuurlijk ook dat sommige van die AI-modellen bijna niet meer onder controle te houden zijn.	5.51
150	En dat het ook grote impact kan hebben op onze veiligheid zowel voor burgers als bedrijven, maar ook de nationale veiligheid.	5.21
151	En als zelfs de CEO's van die grote AI-bedrijven oproepen tot meer regelgeving om die controle beter te organiseren en ook de menselijke controle op AI naar een hoger plan te tillen dan moeten we als internationale gemeenschap in actie komen.	14.72
152	Nu is die verklaring door een heel aantal landen ondertekend ook Europese landen, maar opvallend niet door Frankrijk.	9.69
153	Terwijl u toch de laatste tijd juist met Macron op dit gebied optrok.	9.63
155	Dat is een goede vraag maar daar gaan we alles aan doen om dat deze week wel voor elkaar te krijgen.	4.69
156	De Franse president was onlangs nog in Eindhoven op werkbezoek waar we ook afspraken hebben gemaakt om Nederlandse en Franse bedrijven veel beter aan elkaar te linken maar ook samen te investeren in de Europese onafhankelijkheid.	45.58
157	Bijvoorbeeld Europese clouds en Europese AI-fabrieken zodat we niet overafhankelijk worden van systemen die hier in de VS staan.	10.73
159	Want Europa doet eigenlijk niet mee op het gebied van AI.	20.49
160	De Verenigde Staten is absoluut de koploper en president Trump wil niks weten van regulering.	37.9
161	U heeft helemaal gelijk dat er twee grootmachten zijn op het gebied van AI, de VS en China.	10.24
162	Maar dat betekent juist dat we een stap extra moeten zetten om te voorkomen dat die twee landen alleen blijven bepalen hoe die AI-ontwikkeling er de komende jaren uitziet.	11.35
163	Ik heb er alle vertrouwen in dat we die achterstand ook weer met elkaar kunnen inlopen en uiteindelijk ook de Amerikanen en de Chinezen begrijpen dat een gebrek aan regulering ook een bedreiging kan vormen voor Amerikaanse en Chinese veiligheid en welvaart.	4.85
164	Er werd vandaag bekend dat Nederland miljoenen investeert in energiezuinige AI-chips via het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie.	65.83
165	Daar heeft u in totaal 500 miljoen voor beschikbaar gesteld als kabinet.	11.08
168	En dat zien we nu ook meteen met de eerste projecten die we kunnen aankondigen waarbij technologie van Nederlandse universiteiten nu kan worden omgezet in bijvoorbeeld de productie van veel energiezuiniger chips wat we echt nodig gaan hebben in de komende jaren.	28.95
170	Maar we zijn ook als kabinet aan het kijken of we de komende tijd die budgetten voor dat nieuwe instituut voor disruptieve innovatie en een nieuwe nationale investeringsinstelling dat we die budgetten ook verder kunnen gaan oplussen.	34.78
171	dat we die budgetten ook verder kunnen gaan opplussen.	6.82
172	En het geld van de overheid, van de belastingbetaler is ook vooral bedoeld om veel privaat kapitaal aan te trekken uit binnen- en buitenland.	18.35
173	Nou zegt het IMF dat Nederland beschikt over een high-tech-ecosysteem van wereldklasse maar dat de groei wordt geremd door allerlei knelpunten, zoals het overvolle elektriciteitsnet.	59.21
174	Is dat niet eigenlijk veel belangrijker om eerst te doen?	6.92
176	Dit soort nieuwe technologie helpen om in Nederland en Europa door te kunnen ontwikkelen en bij ons te investeren in bijvoorbeeld nieuwe fabrieken.	12.44
177	Tegelijkertijd zijn we druk bezig om meer stikstofruimte te creëren en hebben we net een spoedwet netcongestie naar de Kamer gestuurd waarin we het tempo van de uitbreiding van ons energienet flink gaan opschroeven.	54.24
178	En juist door nu te investeren in innovatie en die netuitbreiding weten we ook zeker dat we over een paar jaar van die kennis naar kassa kunnen en de Nederlandse economie een flinke boost kunnen geven.	7.97
179	Premier Jetten, hartelijk dank voor dit gesprek vanuit de VN in New York.	9.42
182	Dat door het kabinet opgerichte Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie moet dus technologische doorbraken ondersteunen.	47.6
183	En de eerste vrijgemaakte 40 miljoen moet een energiezuinige AI-chip opleveren.	26.27
184	De aanpak is afgekeken van succesvolle innovatiefondsen in andere landen.	34.37
185	Als we het goed doen dan zijn we zo ambitieus, dat de meeste dingen falen.	4.43
186	Maar die enkeling die slaagt, die wordt dan zo groot dat we daarmee betalen voor allen die zijn gefaald.	4.22
189	Want elk mislukt project, daar komt uiteindelijk ook wel iets uit voort.	4.45
190	We bouwen hier dus de eerste industriele-schaalfabriek waarop we onze technologie kunnen toepassen.	8.84
191	Dit bedrijf in Hoofddorp werkt aan een innovatie die metalen constructies tot wel 70 procent lichter moet maken.	26.65
192	Dit zie je heel vaak op dit moment in elektriciteitsmasten of de Eiffeltoren of torenkranen.	6.38
193	Maar dit gaan we ook toepassen in vliegtuigvleugels in autochassies, in gebouwen, op kleinere schaal om zo efficiënter gebruik te maken van materiaal en energie.	4.96
196	Deze start-up in Delft ontwikkelt nieuwe klimaattechnologie.	44.84
197	Arctic Reflections probeert het Noordpoolijs in stand te houden.	56.91
198	En dat doen we heel simpel door water van onder het zeeijs erbovenop te pompen, waardoor we dikker ijs creëren wat dan in de zomer langer blijft liggen.	13.26
199	Klimaatverandering zorgt ervoor dat het Noordpoolijs voor 2050 weg is.	90.98
201	Wat beide bedrijven gemeen hebben investeerders vinden zulke innovaties vaak veel te risicovol.	7.11
202	Voor dit soort baanbrekende ideeën is het echt moeilijk om geld op te halen.	5.04
203	En de eerste jaren was ik ook echt bijna fulltime bezig met het leuren met het project.	3.43
205	Maar als het lukt, dan kan het enorm veel impact hebben op de manier waarop we dingen maken.	4.62
206	Maar er is hoop voor innovatieve bedrijven op zoek naar geld.	9.14
208	Vandaar de plannen voor een nationale investeringsinstelling en voor een speciale organisatie die zich richt op grensverleggende technologische doorbraken.	6.63
209	Die speciale organisatie voor technologische doorbraken is het nieuwe Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie.	17.92
212	We gaan verschillende programma's, zoals we dat noemen, defineren.	3.71
213	En binnen een programma proberen we één groot probleem of economische kans op te pakken.	3.78
214	En dat is dan bijvoorbeeld hoe verdedigen we de Noordzee tegen sabotage?	32.95
218	Is 500 miljoen niet veel te veel geld waar je niet eens zeker van weet of het wat gaat opleveren?	9.0
219	In Nederland hebben we een fantastisch sociaal stelsel een fantastische democratie.	7.33
220	Maar we moeten ervoor zorgen dat we dat ook in de toekomst kunnen blijven betalen.	4.75
221	Het NADI is geïnspireerd op het Amerikaanse innovatieagentschap DARPA dat in bijna 70 jaar tijd veel baanbrekende technologieën heeft voortgebracht.	19.13
224	In 2004 had DARPA de challenge leg dit parcours af door de woestijn en je krijgt een zak geld.	17.83
225	Uiteindelijk heeft DARPA daar 14 miljoen in gestopt.	27.27
226	Maar zodra investeerders zagen dat dit mogelijk was kwamen daar honderden miljoenen, tientallen miljarden aan privaat kapitaal achteraan.	10.95
227	Ook Duitsland heeft sinds een paar jaar een agentschap voor disruptieve innovatie.	13.36
229	Het Duitse agentschap financieert ook baanbrekende innovaties buiten Duitsland.	34.73
230	Zo kreeg het Nederlands-Franse TEDMED een bijdrage van 200.000 euro voor het opzetten van een testfabriek.	9.7
231	Voor ons is het eigenlijk niet mogelijk om de meest risicovolle dingen zonder dit soort development contracts of subsidies te verwezenlijken.	6.86
232	Ook bij Arctic Reflections moeten ze nog bewijzen dat hun uitvinding werkt.	17.82
233	Samen met een aantal universiteiten krijgen ze een subsidie van 11 miljoen euro van het Britse agentschap voor disruptieve innovatie.	12.79
234	We zijn heel erg blij dat we nu ook voor een aantal jaar dat gefinancierd hebben We zijn heel erg blij dat we nu ook voor een aantal jaar dat gefinancierd hebben zodat we ook naar voren kunnen kijken.	5.15
235	Vandaag maakt NADI samen met de Duitse Sprind zijn eerste project bekend.	12.5
236	Er komt 40 miljoen euro beschikbaar voor de ontwikkeling van energiezuinige AI-chips.	37.88
237	We gebruiken nu steeds meer AI, maar die chips die we hebben zijn niet energiezuinig.	90.23
238	We gebruiken nu steeds meer AI, maar die chips die we hebben zijn niet energiezuinig.	90.23
239	Het is alsof je boodschappen gaat doen met een verhuiswagen.	22.17
241	Iedereen met een goed idee mag zich melden en uit alle aanmeldingen zullen NADI en Sprint zeven teams selecteren.	5.02
242	en uit alle aanmeldingen zullen NADI en Sprind zeven teams selecteren.	7.4
244	Na acht maanden worden de drie beste teams uitgekozen.	5.17
246	Naast geld krijgen de teams begeleiding vanuit de innovatie-agentschappen.	7.13
248	Het NADI is een succes als we uiteindelijk een aantal van de grote maatschappelijke problemen oplossen of bijvoorbeeld hele nieuwe industrieën creëren.	11.88
249	Vanuit Duitsland komt tot slot een dringend advies aan de Nederlandse politiek.	13.57
252	Pot van 500 miljoen euro, hoe groot is de kans dat Nederlandse politici daar niet aan gaan zitten?	12.01
254	Niet meteen, want nu is het net nieuw en iedereen staat erachter.	3.88
255	Maar in het verleden zagen we dat Nederlandse politici het moeilijk vinden.	9.1
259	Dat is uiteindelijk gestorven omdat iedereen eraan ging knabbelen.	6.59
261	Dat willen ze nu voorkomen door een laag technocraten of experts tussen te zitten.	6.33
263	Maar hoe zit het dan met de democratische controle op zo'n agentschap?	7.79
265	Sonfonds wil je buiten de politieke werkelijkheid houden.	6.62
267	Maar toen het groeifonds werd opgericht, kwam er kritiek.	9.04
271	Dat geldt voor dit disruptieve innovatiefonds natuurlijk helemaal.	14.98
273	Laten we even kijken wat er afgelopen tijd is opgericht.	3.66
276	Daar gaat wel 3 miljard in, kan oplopen tot 10 miljard.	12.45
277	En dan het groeifonds dat ter ziele ging, maar dit kabinet gaat er mee verder.	16.3
279	Essentieel verschil is dat de meeste innovatiefondsen daar kun je bij gaan shoppen als je een heel goed idee hebt.	13.53
281	NADI gaat zelf maatschappelijke vragen formuleren en nodigt dan bedrijven of kennisinstellingen uit om te tonen wat ze kunnen.	14.81
282	Zoals bij die zelfrijdende auto, die vraag kwam echt uit het fonds.	6.25
283	Die hadden dat zelf opgezet, en vroegen wie het kon.	4.86
284	Die 500 miljoen klinkt ook weer niet als enorm veel geld.	5.26
285	Het komt oorspronkelijk uit het rapport van Peter Weenink.	9.46
287	En het geld komt in tranches van 100 miljoen naar buiten.	10.46
288	Dit kabinet gaat zelfs die hele 500 miljoen niet uitdelen.	79.09
289	Maar als dit een heel groot succes wordt, is er kans dat er meer geld bijkomt.	4.0
291	Hoe voorkomen we dat hier geinvesteerd wordt in goede ideeën.. maar dat de scale-up in Amerika plaatsvindt?	9.06
294	We zijn heel goed in de eerste fase, slimme jongens op universiteiten.	6.07
295	En dan de tweede stap, geldt voor grote fabrieken is er dan vaak niet in Nederland of Europa.	15.65
296	Daar is die nationale investering sinds voor bedoeld.	9.94
297	Daar is die nationale investering instelling voor bedoeld.	12.06
299	We weten hoe de VS voorop lopen, hoe doet Nederland het?	16.78
302	Daar staat Nederland keurig op de derde plaats achter Zweden en Denemarken.	35.66
303	Andere lijstjes kijken meer naar de omgeving voor innovatie.	6.52
304	Ze tellen niet zozeer hoeveel Innovatieve bedrijven er zijn.	13.02
306	ASML kwam het bericht dat ze de laatste drie maanden precies nul machines in Europa hebben verkocht.	16.52