Nieuwsuur 🇳🇱

_id	6ac01b5129df0bef044d53a7
url	https://npo.nl/start/serie/nieuwsuur/seizoen-2026/nieuwsuur_5570/afspelen
datetime	2026-10-02 22:00:00
description	Het nieuws met achtergronden, duiding en analyse.

 

Statements

idx	statement	score
0	888 LIVEPROGRAMMA, ONDERTITELING KAN ACHTERLOPEN Goedenavond het is tien uur.	4.52
2	Met vanavond: Donald Trump sloeg met de vuist op tafel en nu gaan de G7-landen versneld de eigen dieselreserves aanwenden.	40.81
3	Leidt dat inderdaad tot de lagere brandstofprijs waarop wordt gehoopt?	37.75
4	Schrijnend en confronterend, zo omschrijft koning Willem-Alexander.. het onderzoek naar de rol van zijn familie in de koloniale tijd.	11.84
6	Als er ergens in zo'n kolonie verzet was, oorlogen op Java opstanden van slaafgemaakte Marons in Suriname dan werd er meteen hard op ingeslagen.	28.66
7	En dan zie je dat al die Oranjes zeiden: Natuurlijk, dat moet je doen.	3.71
8	En Rusland zegt nu ook hardop: Landen die Oekraïne militair bijstaan zijn een potentieel doelwit.	56.91
9	Dat straks, maar eerst: Het laatste nieuws van vanavond, met Jeroen.	3.96
10	Een einde van de Spaanse woningcrisis lijkt nog niet in zicht.	34.87
11	Na dagenlange protesten, probeerde de premier Sánchez de onrust te sussen met noodmaatregelen.	8.44
12	Maar die plannen sneuvelden vandaag in het parlement.	5.1
13	De regering wilde met de plannen kwetsbare huurders beter beschermen tegen uithuiszettingen en de huurprijzen reguleren.	57.87
15	Zij denken dat betere huurbescherming leidt tot een kleiner aanbod van huurwoningen.	44.49
16	De stemming vond plaats na dagen van grote protesten in Spanje.	6.02
17	Aanleiding is de huisuitzetting van een 87-jarige vrouw ruim een week geleden.	42.29
18	Tienduizenden mensen gingen de straat op om te protesteren tegen de stijgende woonlasten de macht van verhuurders en huisuitzettingen.	23.03
19	Waar de plannen volgens de rechtse oppositie dus te streng waren voor verhuurders was de conclusie op straat juist dat de plannen niet ver genoeg gingen.	23.75
20	De demonstranten die de afgelopen week in een tentenkamp sliepen uit protest kondigen aan nog langer door te gaan.	15.74
21	Veel commotie in de VS rond een verkrachtingszaak bij een universiteit in de Amerikaanse staat New York.	84.83
22	Een studente zegt urenlang door zeven medestudenten te zijn verkracht.	89.86
24	Vandaag was er een openbare hoorzitting waar studenten hun verhaal konden doen.	5.97
25	Op de campus van Cornell University bij deze studentenvereniging zou de studente, die Jane Doe wordt genoemd, zijn gedrogeerd en verkracht.	46.63
26	In een groepsapp riepen ze andere leden op om de vrouw ook te komen verkrachten.	37.1
29	En precies dat is waar het misgaat volgens Jane Doe.	5.08
30	Volgens haar liet de universiteit de 7 verkrachters vrijuit gaan.	68.95
33	Met de tekst: 'Ik ben Jane Doe' laten jonge vrouwen weten ook slachtoffer te zijn geweest.	67.81
34	De universiteit zegt zich niet in het beeld te herkennen en laat een onafhankelijk onderzoek doen.	20.35
35	Daarnaast gaat de officier van Justitie de verkrachtingszaak opnieuw onderzoeken.	41.72
36	E-sigaretten en vapes worden per 1 januari 2029 duurder.	67.92
37	Want het kabinet wil daarop net als bij sigaretten accijns heffen.	70.9
38	Eerdere kabinetten wilden daarmee nog wachten op de rest van Europa maar dat duurt te lang, zegt staatssecretaris Eerenberg nu.	13.64
40	En net als sigaretten zijn e-sigaretten op steeds minder plekken verkrijgbaar.	83.42
41	Enge plaatjes komen er nog niet, maar wel een verplichte neutrale verpakking.	4.93
42	En zo worden de regels voor vapes, steeds meer gelijkgetrokken met die voor sigaretten.	18.79
44	We vinden het niet uit te leggen dat normale sigaretten natuurlijk belast zijn zodat mensen ze eigenlijk niet kopen.	85.86
46	Terwijl dat bij vapes en e-sigaretten niet aan de hand is.	10.94
47	Dus komt er per 2029 ook een accijnsheffing op vapes.	65.26
48	Wat het uiteindelijk op gaat leveren is dat je gewoon straks als consument ziet dat een vape en een e-sigaret fors duurder wordt.	41.65
49	En waarvan ik dan denk dat als mensen dat zien ze nog eens twee keer nadenken of ze hun geld aan deze ongezonde troep willen uitgeven.	5.44
51	Laten we eerst maar eens beginnen met laten zien dat een ongezonde keuze te vermijden is door hem minder aantrekkelijk te maken.	7.43
52	Zolang als veel sigaretten en vapes, illegaal of legaal uit het buitenland worden gehaald, helpt dat natuurlijk niet.	38.37
53	Het kabinet hoopt daarom dat er ook in de rest van de EU snel een extra heffing komt.	66.56
55	Die zijn het gevolg van Russische aanvallen op een cruciale brug.	53.32
58	Deze brug is cruciaal voor het leven in de Oekraïense hoofdstad.	44.19
59	Auto's, bussen en de metro moeten er allemaal overheen.	9.69
60	Maar het verkeer ligt stil na vier Russische luchtaanvallen.	64.25
61	De Oekraïense president Zelensky waarschuwde vandaag voor dat scenario.	51.68
62	Volgens Zelensky wil Rusland de stad afsluiten van de buitenwereld en het leven er onmogelijk maken.	23.08
65	Sommigen van hen steken dan maar lopend de rivier over.	4.32
66	100 miljoen vaten diesel en ruwe olie uit de noodvoorraad, die gaan de markt op.	61.71
67	Daartoe besloten de G7-landen vandaag, de belangrijkste industrielanden in de hoop de brandstofprijzen in toom te houden.	46.52
68	Want: u merkt het ook - de prijzen aan de pomp zijn al historisch hoog.	12.07
69	Voor een liter Euro 95 betaal je vandaag gemiddeld 2,70 euro en een liter diesel kost vandaag zelfs 2,7. en een liter diesel kost vandaag zelfs 2,77.	15.44
70	't Is een gevolg van de oorlog in Iran, die president Trump begon maar waarvan hij nu ook de politieke gevolgen dreigt te gaan voelen.	36.22
71	Een paar weken voor de Congresverkiezingen wijst de Amerikaanse automobilist naar hem.	16.31
72	En dus dreigde Trump om niet langer Amerikaanse diesel te exporteren zolang de belangrijkste bondgenoten de noodvoorraad niet verder zouden aanboren.	76.54
73	En die bondgenoten gingen vandaag dus door de pomp.	3.8
74	De dieselprijs aan de Amerikaanse pomp leidt deze week tot internationale spanningen.	80.11
76	Dat is niet alleen een probleem voor bijvoorbeeld de vissers die op diesel varen.	44.66
79	Amerika heeft de crisis mede zelf veroorzaakt door een oorlog te beginnen in het Midden-Oosten.	80.49
82	De Amerikaanse president maakt zich ook zorgen over de prijzen.	60.01
83	Zoals wij ons in Europa ook zorgen maken over de prijzen.	12.56
84	In de context van het internationale energieagentschap wordt dan ook gesproken over dit soort situaties.	13.16
85	Daarom is in het voorjaar ook al afgesproken dat alle lidstaten een deel van hun strategische voorraad zouden vrijgeven.	9.61
86	Juist om die prijs beheersbaar te houden in tijden van verstoring.	3.85
87	Nederland heeft dat ook geaccordeerd toen en wij liggen op schema om die vaten ook vrij te geven.	15.81
88	Maar volgens de Amerikanen gaat het allemaal te langzaam en is het ook te weinig.	5.97
89	Vanmiddag komen de leiders van de G7-landen virtueel bij elkaar en krijgen de Amerikanen hun zin.	6.44
90	Welkom Michel Don Michaloliákos, gespecialiseerd in energie en verbonden aan het Haags Instituut voor Geopolitiek.	4.86
94	Trumps staat onder druk in de aanloop naar de midterms.	12.16
95	Hij wil graag Europa de schuld geven, de Oekraïense aanval op Rusland.	30.37
96	Wel de hoge dieselprijs vooral komt door de oorlog in het Midden-Oosten.	77.01
97	Hij dreigde met een exportboom van diesel naar Europa.	25.17
99	Eigenlijk was de afspraak al gemaakt in maart door het internationaal energieagentschap om 400 miljoen vaten olie vrij te geven.	43.09
100	Een derde stond nog vrij, en gaat nu versneld worden vrijgegeven.	6.76
101	Dat gaat nu sneller vanwege Trump die het wil vanwege de midterms.	24.2
103	Europa wilde vooral geen Amerikaans verbod krijgen.	54.63
105	Er dreigt niet direct een leveringstekort, een fysiek tekort in die zin kun je zeggen dat het vreemd is dat weer toe zijn overgegaan.	6.69
106	Maar vanwege de torenhoge prijs is het wel weer begrijpelijk.	4.04
110	Dat verwacht ik niet, het duurt even voor deze vrijgifte de markt bereikt.	4.14
111	De handelaren gaan intussen ook op zoek naar de hoogste prijs.	7.3
112	Dus bezie niet van de ene op de andere dag lagere prijzen.	3.7
114	Het effect zal kortstondig en beperkt zijn, verwacht ik.	4.16
115	Nederland heeft al een deel van de strategische voorraad vrijgegeven.	19.39
118	Maar alles hangt af van de structurele regelingen vanuit de VS. Zowel van vloeibaar gas en diesel zijn we geheel afhankelijk als continent.	31.21
119	Nu energie misbruikt wordt voor geopolitieke doelstellingen moeten we de voorraad wellicht groter houden.	12.27
121	Voorlopig kunnen we het aan, maar het is de vraag hoe dit verder gebruikt gaat worden, energie, als wapen.	4.82
122	We moeten de voorgaande samen met andere landen verder aanvullen?	6.21
123	Moeten vooral zorgen dat de raffinagecapaciteit in het Midden-Oosten weer hersteld wordt.	31.39
125	En op langere termijn inzetten op energietransitie.	5.62
127	In elk geval dat wij meer diesel vrijgegeven wat wellicht leidt tot een minder hoge prijs in de VS. Maar ik denk niet dat dat grote prijsdalingen zullen zijn.	7.27
128	Wat dat betreft ziet zijn populariteitbende midterms er niet goed uit.	5.66
130	En straks: het onderzoek naar de rol van de Oranjes in ons koloniale verleden.	22.88
131	U laat zien dat kolonialisme en slavernij door stadhouders en koningen actief werden ondersteund.	17.52
133	Dat is een schrijnende en confronterende conclusie.	4.47
136	Naast de nodige lof voor de transparantie klinkt er ook kritiek.	3.9
137	Dat straks, nu eerst Naar die oorlog die al 4,5 jaar in woedt hier in Europa, in Oekraïne.	7.43
138	Daar schuift de frontlinie amper meer op al tijden is dit de situatie.	4.93
139	En in de hoop toch een doorbraak te forceren schroeft Rusland de dreigementen op.	6.64
140	Niet alleen richting Oekraïne, maar ook aan het adres van ons, hier in West-Europa.	4.87
141	Fabrieken op Europees grondgebied die wapens voor Oekraïne produceren zijn 'potentiële militaire doelwitten'.	61.01
142	Zei deze week woordvoerster Zacharova van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken.	6.01
143	In een brief dreigde Moskou ook al met de inzet van zijn 'volledige wapenarsenaal' naar aanleiding van 'provocerende acties' rond Kaliningrad.	27.63
150	Oekraïne weet dat Oekraïne niet verlies zolang het Westen steunt.	72.61
152	Poetin heeft verkiezingen gehad, krijgt geen druk van Trump.	68.58
153	Maar kan niet alles volhouden tot in het oneindige.	3.81
155	Via een hybrideoorlog, een informatieoorlog en intensivering van de oorlog in Oekraïne zelf.	17.19
156	Luchtaanvallen ook overdag, in het oproepen van 60.000 reservisten.	53.72
157	Veel tekenen dat ook daar escalatie aan de gang is.	4.63
158	We hebben sabotageacties gezien en brandstichting in Europa.	52.08
159	Die aan Rusland worden toegeschreven, is dit een stap verder?	8.86
160	Als je wapenfabrieken legitiem militair doelmond is dat weer een stap verder.	12.78
161	Wij bouwen ook kruisraketten, in Hengelo staat een fabriek dat is dan ook een doelwit?	74.14
164	Allemaal deel van de strategie om ons het evenwicht te brengen.	4.68
167	Ik moet zeggen dat we dit met vlagen eerder ook hebben gehoord.	3.85
168	Dus het past ook bij het beeld dat we hebben dat de Russen op deze manier intimideren, uitdagen, willen dreigen.	14.07
169	Maar wat we vooral ook moeten doen is met voldoende afschrikking laten zien dat we niet bang zijn voor de Russische Federatie.	5.06
170	Zij zijn de oorlog in Oekraïne nu aan het verliezen met gigantische aantallen slachtoffers aan het front.	89.41
172	We moeten heel duidelijk maken dat de investeringen die we doen in defensie de betere Europese samenwerking op het gebied van inlichtingen en defensie dat wij daarmee de Russen aankunnen en dat ze kunnen proberen wat ze willen, maar dat ze niet van ons gaan winnen.	9.33
173	We zien dat Rusland aan de verliezende hand is, zegt de premier.	61.86
174	Het zal zeker niet winnen, maar je ziet dat de verliezen aan Russische zijde stijgen.	6.71
175	Afgelopen week zijn ongeveer 2000 vermisten, gewonden en doden per dag gevallen.	58.89
178	Maar is niet in staat tot een grote offensieve operatie.	7.73
179	Hij hoop dat Oekraïne een dag niet meer genoeg mensen heeft.	11.33
180	Hij morrelt ook aan het moreel, escalatie met aanvallen op Kyiv.	36.62
181	50 procent meer is de stad onder vuur genomen dan de maand ervoor.	73.29
182	Aanvallen overdag en 's nachts, en steeds meer burgerdoelen.	14.39
184	Na vierEn half jaar heb je altijd wat wankelmoedigheid.	3.92
187	De Oekraïners zijn al voorbereid om te rekenen op de heftigste winter van deze oorlogsjaren.	67.9
189	Elvira en haar partner verhuizen van het centrum van Kyiv naar een buitenwijk.	17.68
191	Maar dit huis is wel warm te houden als het gas of de elektriciteit uitvalt door Russische bombardementen.	11.03
193	Dit zijn de Russische drone- en raketaanvallen over de afgelopen maanden op de Oekraïnse hoofdstad Kyiv.	76.8
194	Ook het centrum van de stad wordt nu steeds vaker geraakt.	39.02
195	Deze maand telt nu al een record aantal aanvallen en met de wintermaanden in zicht zal dat alleen maar erger worden.	26.97
196	En dus zoeken meer mensen een veilige en warme plek buiten de stad.	5.41
198	Zij hebben een oud huis gekocht op meer dan twee uur rijden van de hoofdstad.	10.56
200	Talloze malen door Rusland beschoten, omdat er een grote defensiefabriek staat.	38.99
202	De aanvallen richten zich nu op burgerdoelen distributiecentra, datacentra en zelfs benzinestations.	67.52
203	De mensen die blijven bereiden zich voor op een zware winter.	18.32
204	Tetiana heeft met haar buren dit jaar zonnepanelen geïnstalleerd.	14.32
206	Ook in de omgeving zijn er nu bewoners die kiezen voor alternatieve energiebronnen.	66.16
207	En de Oekraïnse overheid subsidieert deze projecten.	58.79
209	Terwijl zij haar spullen naar binnen brengt, pakt Anna haar laatste dozen in.	6.98
211	En ook Joelia en Vitalyi, op twee uur van Kyiv, willen niet weg.	5.26
212	Deze mensen blijven, maar onze verslaggever zei dat hij de mensen in Kyiv nog nooit zo somber had gezien over de toekomst van hun stad.	13.46
214	Ik ben niet zo somber geweest, omdat ik vrees dat het nog erger wordt.	3.7
215	Cian is een symbolisch doel, maar wordt ook als burgerdoel gewoon geraakt.	8.25
216	Kiyv is een symbolisch doel, maar wordt ook als burgerdoel gewoon geraakt.	14.45
217	Maar dat wil niet zeggen dat Oekraïne gaat opgeven.	7.17
218	Maakt het Westen waar dat het de Oekraïne geeft wat nodig is.	25.31
226	Dat is het uiteindelijke resultaat van jarenlang onderzoek naar de rol van de koninklijke familie in het koloniale verleden.	5.8
227	En de conclusie van de onderzoekers liegt er uiteindelijk niet om: Niet alleen deden de Oranjes niets tegen de slavernij ze ondersteunden het zelfs met hart en ziel.	56.86
229	Hij bood in 2023 al excuses aan voor de slavernij, zoals oud-premier Rutte dat een jaar eerder al deed.	17.81
230	Er is lof voor de koning die het onderzoek bestelde én betaalde.	13.84
232	De oranjes zijn vanaf 1600 de belangrijkste familie van Nederland.	37.36
235	Na ruim drie jaar onderzoek, waaraan zo'n 60 wetenschappers meewerkten presenteert onderzoeksleider Gert Oostindie vandaag zijn langverwachte onderzoek naar het huis van Oranje Nassau en hun relatie met het koloniale verleden en de slavernij.	14.26
238	Er waren geen stukken waaruit bleek dat de Oranjes het geweldig vonden.	4.62
239	Maar we vonden wel veel blijk van dat als er verzet was in een kolonie dan werd er meteen hard op ingeslagen.	7.04
240	En dan zeiden alle Oranjes, natuurlijk, moet je doen.	3.99
241	Er werd uitgebreid archiefonderzoek gedaan in onder andere het Koninklijk huisarchief en het Nationaal Archief, ook naar wat de Oranjes verdienden aan het kolonialisme.	15.69
242	Dat begon al begin van de 17e eeuw bij de stadhouders, die ook lid waren van het huis van Oranje.	7.1
243	Hier zie je twee investeringen in voorlopers van de VOC.	20.48
244	Daaruit blijkt dat de stadhouder actief investeerde in die voorlopers van de VOC.	57.7
245	Het bedrijf dat het monopolie kreeg op de handel in Azië.	61.34
248	Een zeer voorname inkomstenbron van de Oranjes was de Nederlandse Handelsmaatschappij in 1824 opgericht door Koning Willem I. Dit is het register van de aandelen van de Nederlandse handelsmaatschappij.	9.16
249	Daarin werd aandeel voor aandeel alle eigenaren van genoteerd.	5.14
252	Heel veel, de koninklijke familie was ook aandeelhouder.	6.26
256	Daaronder staat idem, idem, en dat gaat pagina's lang zo door.	3.6
257	Een belangrijke conclusie uit het onderzoek is dat het huis van Oranje voornamelijk in de 19e eeuw en vooral uit de Oost inkomsten vergaarde uit het kolonialisme.	40.53
261	Later ook door-Tine exploitatie op het eiland Billiton.	10.76
262	Aan de West Indische compagnie verdiende ze bijna niets.	10.35
263	Dat was wel verrassend, dat ze aan de Caribische slavernij hebben ze geen geld verdiend.	20.91
265	Het was ook niet zo dat ze er geen geld aan wilden verdienen maar het lukte niet.	5.65
266	Koning Willem-Alexander bood in 2020 al zijn excuses aan voor het excessieve geweld van de Nederlanders tijdens de dekolonisatieoorlog in Indonesië.	85.48
267	En in juli 2023, tijdens de Nationale Herdenking Slavernijverleden maakte hij ook daarvoor zijn excuses.	10.31
268	Op 19 december vorig jaar liet de premier namens de regering excuses aanbieden voor het feit dat mensen uit naam van een Nederlands staat die eeuwenlang tot handelswaar zijn gemaakt.	53.29
269	Vandaag sta ik hier voor u als uw koningin als deel van de regering en maak ik deze excuses zelf.	3.58
270	En ook vandaag reageerde de koning op de resultaten van het nieuwe onderzoek.	11.21
272	Voor mij zoekwerk geen afronding maar een aansporing.	3.52
273	De voorzitter van het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden is positief over het onderzoek en de reactie van de koning.	40.28
275	Vooral dat hij dit initiatief heeft genomen en vandaag de boeken in ontvangst heeft genomen.	5.22
276	En heeft gezegd hoe hij verder wil, met heling en verzoening.	3.72
277	Maar haar voorganger, die vorig jaar afscheid nam, is kritischer.	13.4
278	Voor mij is, ook toen ik voorzitter was heel belangrijk dat er in het slavernijdossier aandacht is voor de doorwerking ervan.	6.36
279	Ik vind het heel mooi dat deze koning zegt, ik durf dit onder ogen te zien en ik spreek me daarover uit.	3.62
280	Premier Jetten ziet naar aanleiding van het onderzoek géén reden voor het Koninklijk Huis apart excuses aan te bieden omdat het kabinet én de koning eerder al excuses aanboden voor het koloniale verleden van de Nederlandse Staat.	56.67
282	Straks nog het late NOS journaal op NPO1 en morgen zijn wij er weer op NPO2 om 22.00 uur.	5.36